#kendiniispatla
#kendiniispatla
Birlikte bilgi oluşturalım
Birlikte bilgi oluşturalım

İçerik yazarak para kazan

Hemen Başla

İçerik yazarak para kazan

Hemen Başla

DALGA VE AKINTI NEDİR NASIL OLUŞUR

Okyanus, deniz ve göl gibi büyük su alanlarında merkezden dışa yani kıyıya doğru yüzeyde oluşan hareketli su çıkıntılarına dalga deriz. Dalga sadece yüzeyde oluşur. Akıntı ise yüzeyde de derinlerde de oluşabilir. Farklı su kütlelerinin yer değiştirmesine ise akıntı denir. İki yada ikiden fazla farklı yoğunluktaki farklı sıcaklıktaki yada farklı diğer özelliklerdeki su kütlelerinin yer değiştirmesidir akıntı.

dalga nasıl oluşur

DALGA NASIL OLUŞUR

Dalga nasıl oluşur denizde dalga neden olur bazen aklımıza gelir merak ederiz. Dalganın tanımını en genel şekilde yapmak gerekirse büyük su kütlesindeki merkezden çevreye yani kıyıya doğru yüzeyde hareket eden su çıkıntılarına dalga denir. Dalga oluşumunda başlıca rüzgarın, basıncın, yoğunluk farkının ve akıntıların etkisi vardır. Dalgaların oluşumunda etkili olan faktörleri aşağıda detaylı olarak anlatacağım. Dalganın oluşumunu anlatırken bu yazıda büyük su kütlesi yerine deniz terimini kullanacağım. Bu yazıda deniz teriminden kastım büyük su kütlesi olacaktır.

DALGA OLUŞUMUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Dalga oluşumunu etkileyen en önemli etken rüzgardır. Rüzgarın deniz yüzeyine sürtünmesiyle yükseltilen sular rüzgarla beraber hareket ederler. Ancak suyun hareketi rüzgardan daha yavaş olacaktır. Bazen rüzgar yokken bile dalga görmemizde yada rüzgar varken dalga olmamasında hem rüzgarın özellikleri hem de rüzgardan başka etkili olan faktörlerin de olmasıdır.

1-RÜZGARIN DALGAYA ETKİSİ

Rüzgarın hızı, yönü ve süresi dalga oluşumunu etkiler. Hızlı esen bir rüzgar deniz yüzeyine daha hızlı çarparak hem dalga boyunu yükseltir hem de dalganın hızını arttırır. Rüzgarın yönü ise dalganın yönünü belirleyecektir. Rüzgarın süresi de dalganın süresini etkileyecektir.

Deniz Kıyısındaki Dalga Neden Rüzgar Yönüne Terstir

Deniz kıyılarındaki dalga aklımızı karıştırabilir. Çünkü deniz kıyılarında dalganın yönü denizin açıklarından kıyıya doğru olurken bazen rüzgar tam tersine karadan denize doğru eser. Rüzgar dalgayı etkiliyorsa neden dalga ve rüzgar birbirlerine zıt yönde hareket ediyor bu gerçekten kafa karıştırıcı olabiliyor.

Unutmamak gerekir ki dalgayı sadece rüzgar etkilemiyor başka faktörlerde var. Başka faktörlerin etkisini yazının devamında anlatacağım. Burada şimdi sadece rüzgarın etkisini düşünerek bir açıklama yapmak gerekirse rüzgarın karada esen yönü ile denizin açıklarında esen yönünün farklı olabileceğini aklımıza getirmeliyiz. Denizin açıklarındaki bir yüksek basınç alanından doğan rüzgar etrafına doğru yani merkezden çevreye doğru hareket ediyor. Bu hareket deniz yüzeyindeki sularıda kıyıya doğru sürüklüyor. Belli bir noktadan sonra rüzgar kesilse bile suyun hareketi kıyıya doğru gitmeye devam ediyor. Kıyıda ise karadan denize doğru esen daha zayıf bir rüzgar kıyıya yaklaşan dalgayı engelleyecek güce sahip değildir. Bu güce sahip olsa bile kendisine doğru gelen bir su kütlesini tersi yöne döndürmesi oldukça zor olacaktır. Hem suyun gücünün etkisi hem de dalga oluşumunu etkileyen diğer faktörler dalganın kıyıya gelmesini kolaylaştıracaktır.

2-BASINCIN DALGAYA ETKİSİ

Basınç kelimesini baskı yapmak anlamında düşünün. Yani bir yere yapılan bir baskı. Basıncın dalga oluşumuna etkisinde hem hava basıncından hem de su basıncından bahsedebiliriz. Her iki basınç durumundan da bahsederken yüksek basınç ve alçak basınç kelimelerini de duyacağımız için anlamlarını bilmekte fayda var. Basıncın fazla olması yüksek basınç alanını ortaya çıkarırki bu alanlarda fazla basınç olduğu için etrafa doğru kaçmaya çalışan akım görürsünüz. Alçak basınç alanlarında ise basınç az olduğu için etraftan akım alan alanlardır yani bir bakıma çekim alanlarıdır buralar.

Atmosfer Basıncının Dalga Oluşumuna Etkisi

Atmosfer basıncı dalga oluşumuna 2 şekilde etki eder. Bunlardan biri basınçla rüzgarın oluşmasıdır ki rüzgarın dalga oluşumuna etkisini yukarıda anlatmıştım. Şimdi atmosfer basıncının ikinci etkisini inceleyelim. Birinci etkide yatay yönlü hava hareketleri yani rüzgarlar etkili oluyordu. Bunda ise dikey yönlü hava hareketleri etkili oluyor. Denizlerin orta kısımlarında ve civarlarında yüksek basınç alanı oluşunca bu alanlarda atmosferdeki gazlar aşağıya doğru çöker. Zaten gazlar aşağıya doğru çöktüğü için yüksek basınç oluşur ki bu hava deniz yüzeyine baskı uygular. Deniz yüzeyindeki bu baskı deniz yüzey sularının aynı rüzgarlarda olduğu gibi merkezden çevreye doğru yani baskının uygulandığı merkezden etrafa doğru hareket etmesine sebep olur. Sonuç olarak deniz yüzey suları denizin merkezinden kıyıya doğru hareket eder ve dalgayı oluşturur.

Basıncın diğer etkisi de deniz suyundaki basınç farklarıdır. Denizin bütün alanında suyun basıncı aynı değildir. Denizin bazı bölümlerinde suyun basıncı daha fazla bazı bölümlerinde daha azdır. Burada da yine rüzgarlarda olduğu gibi yüksek basınç alanlarından alçak basınç alanlarına doğru bir akım gerçekleşecektir. Basıncın fazla olduğu su kütlesi genellikle suyun dikey yönde en fazla olduğu yerdir ki bu yer genellikle denizin en derin olduğu yer olur. İşte burada daha fazla basınca sahip olan su kütlesi çevresine doğru hareket edecektir. Sonuç olarak kıyıda su kütlesi dikey yönde daha az olduğu için yani kıyılar daha sığ olduğu için su kütlesinin hareketi kıyıya doğru olacaktır.

3-YOĞUNLUĞUN DALGAYA ETKİSİ

Deniz suyunun yoğunluğu denizin tümünde aynı değildir. Suyun yoğunluğu homojen şekilde dağılış göstermez ve bu yoğunluk çeşitli faktörlere göre değişir. Aslında deniz suyunun basıncı ile yoğunluğu birbirine çok yakın kavramlar olsada aralarında farklar vardır.

Deniz suyunun yoğunluğunu etkileyen birçok faktör vardır. Sıcaklık, tuzluluk, basınç vs. Bu yoğunluk farkı yoğun olan yerden daha az yoğun olan yere doğru akım olmasına sebep olur. Bu durum ise dalgalara ve okyanus akıntılarına sebep olur.

4-AKINTILARIN DALGAYA ETKİSİ

Denizlerdeki yoğunluk, sıcaklık, tuzluluk, seviye farkları ile deniz tabanının topoğrafyası farkları akıntıları meydana getirir. Bunun gibi sebeplerle sularda oluşan akıntılar denizin derinlerinde de yüzeyin de olabilir. Mesela sıcaklık farkından dolayı denizin yüzeyi ile derinlikleri arasında su döngüsü gerçekleşirken suyun yüzeyinde dalga oluşturabilir. Yada daha sıcak olan bir deniz ile daha soğuk olan bir deniz arasında suların dengeleme yapmak için oluşturduğu hareket dalga oluşturabilir. Bu tıpkı yarım bardak sıcak suya ilave soğuk su eklenince bardaktaki suyun birbirine karışması gibidir. Bu hareketi gözlemleyebilmek için bardağa döktüğümüz demin üzerine su koyduğumuzda dem ile suyun birbirine karışmasını deneyebilirsiniz.

Akıntılar hem dikey yönde hareket ederken hemde yatay yönde hareket ederken denizin yüzeyinde dalgalanma oluşturur.

5-YER HAREKETLERİNİN DALGAYA ETKİSİ

Yer hareketlerine tektonik hareketler de denir. Aslında burada kastedilen daha çok depremlerdir. Ama unutmayalım sadece depremler değil denizin altındaki toprak kayması, volkanik faaliyetler gibi başka etkenlerde yer hareketi oluşturur.

Denizin altındaki yer hareketi üzerinde bulunan su kütlesinide hareket ettirir. Tıpkı tsunamilerde olduğu gibi. Tsunami denizin altındaki levhaların oluşturduğu büyük depremler sonucu oluşur ve zararlı oldukları için doğal afet olarak nitelendirilir. Denizin altında tsunami yapmayacak küçüklükte sürekli depremler olmaktadır. Biz bu depremleri hissedemesekte su kütlesi en ufak titreşimi algılayabiliyor. Böylece denizin dalgalanmasına sebep olabiliyorlar. Ancak yer hareketlerinin etkisi dalga oluşturan sürekli etkenlerden değildir.

SONUÇ

Okyanus, deniz ve göl gibi su kütlelerinde yukarıda saydığımız sebeplerden dolayı dalga oluşur. Bunların dışında çok küçük etkiler yapan başka faktörlerde olmakla beraber en fazla bu saydığım faktörler etkili olmaktadır.

Su kütlesinin büyüklüğüde dalganın boyunu etkilemektedir. Su kütlesi tek başına dalga oluşturmadığı için yukarıda saydığım maddelere eklemedim ancak bunun dalga boyuna etkisini de unutmamak gerekir. Şayet denizlerdeki dalga ile göllerdeki dalgaların boylarının farklı olması bundandır.

Su kütlelerindeki dikey ve yatay yönlü bütün değişimler dalgaya sebep olur. Dalga oluşumunu incelerken deniz kıyılarındaki rüzgara aldanmamak gerektiğini tekrar hatırlatıyorum.

Kısaca rüzgar ile su kütlesinin kendi içindeki değişimleri dalgayı oluşturur diyebiliriz.

 

 

ÇOK OKUNANLAR
Deprem Sıcaklık İlişkisi
O zaman sıcaklık deprem ilişkisine bir de tersten bakalım. Yani deprem olduğu zaman hava sıcaklığı artar mı. Bu da imkansız görünüyor çünkü güneş ışınlarına dünyadan

Okumaya devam etToplumsal
BUZUL SUYU TAŞIMACILIĞI
Başka bir makalemde buzullardan neden ve nasıl su elde edeceğimizi yazmıştım. Bu makalemde ise buzul sularının hangi enerji kaynağı ile taşınabilir olduğundand

Okumaya devam et

 

ÖNERİLEN MAKALE

Editörlerimiz tarafından önerilen makaleleri aşağıda listeledik. Önerilen makaleler güncel konulardan, en çok okunan makalelerden ya da haberlerden seçilmektedir.

Dalga Nasıl Oluşur
orman yağmuru çeker mi
Dalganın tanımını en genel şekilde yapmak gerekirse büyük su kütlesindeki merkezden çevreye yani kıyıya doğru yüzeyde hareket eden su çıkıntılarına dalga denir.

Okumaya devam et
Yer Çekimi Artıyor mu?
yerçekimi artıyor
Kelebekler bize yerçekimi ile ilgili birtakım şeyler söylüyor. Onların nasıl uçtuklarına iyi bakın. Nasılda kağıt gibi savrula savrula uçuyorlar. Hiç merak ettiniz mi dinozorların

Okumaya devam etToplumsal
Sıcaklık Depremi Etkiler mi?
O zaman sıcaklık deprem ilişkisine bir de tersten bakalım. Yani deprem olduğu zaman hava sıcaklığı artar mı. Bu da imkansız görünüyor çünkü güneş ışınlarına dünyadan

Okumaya devam etToplumsal

 

 

 

Bu yazımızı beğendiysen paylaşarak daha çok kişinin okumasını sağlayabilirsin. Ayrıca sende bize makale yazarak para kazanabilirsin.

İçerik yazarak para kazan

Hemen Başla

İçerik yazarak para kazan

Hemen Başla

#kendiniispatla

HEMEN KAZAN

Hemen içerik yazmaya başla ve kazan

Hemen Başla